Bilim İnsanlarını Zorlayan Etik Sorular!

Mars'ın ya da başka bir gök cisminin kolonileştirilmesinin önündeki sorunlar yalnızca kaynaklarla, maliyetle, zamanla ya da teknolojiyle ilgili değil ileride bir gün evrene yayılmayı düşünüyorsak önce yanıt vermemiz gereken bir takım felsefi sorular da var. St. Andrew Universitesi'nden bir grup araştırmacının belirttiğine göre bu soruları sekiz başlıkta toplamak olanaklı...


  • 1. Soru: Biz insanları nasıl etkilediği konusu dışında, evreni önemsemeli miyiz? Dünya dışı çevre etiğinin bir numaralı sorusu bu. Evrene vermemiz gereken değer, bundan sonra gelen iki soruya da bağlı.
  • 2. Soru: Muhtemelen başka bir yerde bulacağımız yaşam mikrobik olacaktır. O zaman bu yaşam biçimlerine ne gözle bakmalıyız? Çoğu kişi, tüm insanların doğuştan bir değere sahip olduğunu ve bu değerin, insanın bir başkası için ifade ettiği yarardan bağımsız olduğunu kabul eder. Bunu kabullendiğimiz anda etik, onlara ve yaşadıkları alanlara nasıl davranacağımızı kısıtlamaya başlıyor. İnsanlar bu durumun memeliler, kuşlar ve diğer hayvanlar için de geçerli olduğunu düşünmeye yeni yeni başlıyorlar. 
Peki ya mikrobik canlılara ne olacak? Albert Schweitzer ve Paul Taylor gibi felsefeciler daha önce tüm canlıların kendiliklerinden bir değere sahip olduklarını öne sürmüştü ve hiç şüphesiz mikroplar da bu kapsama giriyor. Bununla beraber felsefe, biyomerkezcilik denen bu konuda bir fikir birliğine varabilmiş değil.

  • 3. Soru: Yaşama uygun olmayan gezegenlerde ve diğer yerlerde, çevreye nasıl bir değer vermeliyiz? Dünya'daki çevreyi önemsememizin başlıca nedeninin, burada yaşayan türleri desteklemesi olduğu söylenebilir. O zaman, aynı düşünceyi, yaşamı destekleyebilecek diğer gezegenleri ve uyduları kapsayacak biçimde genişletebiliriz. Fakat bu mantık, "ölü" gezegenlerde işe yaramıyor. Bazıları "estetik değer" diye bir fikri savunarak, belli şeylere sırf yararlı oldukları için değil, estetik bakımdan harika oldukları için de değer verilmesi gerektiğini söylüyor. Bunu da sadece Leonardo da Vinci'nin Mona Lisa'sına ya da Beethoven'ın Beşinci Senfonisi'ne değil, Dünya'daki bazı çevre şekillerine, Büyük Kanyon'a da uyguluyorlar. Peki, aynısı diğer gezegenler için de geçerli olabilir mi?
  • 4. Soru: Başka gezegenlerde çevreyi korumak gibi bir görevimiz var mı? Başka gezegenlere astronotlar, aygıtlar ya da robotlar yollamak söz konusu olduğunda, bunların beraberinde dünya kaynaklı organizmaları götürüp oraya bırakmamaları için önemli bilimsel gerekçeler olduğu kesin. Aksi takdirde, o gezegenlerde bulduğumuz yaşam gerçekten oraya mi ait yoksa Dünya'dan bizim araçlarımızla mi taşındı, bilemeyebiliriz. Tabii yaptıklarımızla gezegenin yerli yaşamını tümüyle ortadan kaldırma riski de cabası. Bilimsel netlikten önemli şey yok mu? Yoksa galaktik çevre koruma konusunu düşünmeye başlamalı mıyız?
  • 5. Soru: Gezegenin kendi ortamına saygıyla yaklaşma zorunluluğu, biyolojik kirlenme dışında başka hangi durumlarda çiğnenmiş sayılabilir? Mesela numune toplamak için kayaları delip sondaj yapmak, geride alet edevat ya da tozda lastik izleri bırakmak da bu kapsama girer mi?
  • 6. Soru: Asteroidler ne olacak? Asteroidlerde var olduğu farz edilen trilyonlarca tonluk paha biçilmez mineralleri toplama teknolojisi geliştirmek için daha şimdiden kıyasıya bir çekişme var. Ama hiç kimse asteroidleri korumamız gereken ortamlar olarak görmüyor.

  • 7. Soru: Uzayda etik davranmanın lehine olan argümanları hangi kaygılar dengeleyebilir? Uzaya gitmenin çeşitli gerekçelerinden -entelektüel/ bilimsel, fayda, kar amacı- herhangi biri, yükümlülüklerimizi çiğneyecek kadar önemli mi?
  • 8. Soru: Sonuncu soru belki de en önemlisi. Dünya'nın insanlar için tek potansiyel yuva olmadığını varsayarsak, gerçekçi biçimde başka bir yere gidebi. lir hale geldikten sonra Dünya'da çevreyi korumak için geriye hangi nedenler kalıyor?

Yorum Gönder

0Yorumlar